Henryk Sienkiewicz

"[List do «S這wa»
w sprawie «Quo vadis»]"

Od Henryka Sienkiewicza otrzymali鄉y nast瘼uj帷e pismo:

"S這wo" w No 161, w artykuliku zatytu這wanym "W這si o Sienkiewiczu", m闚i帷 o zamieszczonej w "Rassegna Nazionale" recenzji Quo vadis, zamieszcza tak uwag:
"Zdaniem archeolog闚 rzymskich, autor pope軟i anachronizm, wprowadzaj osoby z powie軼i w czasach Nerona do cmentarza ostria雟kiego, kt鏎y powsta dopiero w III-im stuleciu."
Sprawozdawca wasz z wielk skwapliwo軼i m闚i帷 o tej recenzji, b璠帷ej w ca這軼i jednym hymnem pochwalnym, podnosi zawarty w niej jedyny zarzut, dodaj帷 od siebie s這wa: "zdaniem archeolog闚 rzymskich" etc.
Recenzj t mam. W這ski jej autor A. G. nie powo逝je si na 瘸dnych archeolog闚 rzymskich i m闚i tylko o anachronizmie bez cytat.
Czy archeologowie rzymscy m闚i, 瞠 cmentarz Ostrianum za這穎ny by w III-im wieku po Chrystusie, nie wiem, bo ich dzie po uko鎍zeniu powie軼i nie wo輳 ze sob... Wiem tylko, 瞠 taka wzmianka rzuca cie na rzetelno嗆 mojej roboty i 瞠 by豉by usprawiedliwion tylko w闚czas, gdyby kwestia cmentarza i jego za這瞠nia w trzecim wieku nie przedstawia豉 瘸dnej w徠pliwo軼i.
S wszak瞠 archeologowie, kt鏎zy ca造 pobyt 鈍. Piotra w Rzymie uwa瘸j za legend, nie przypuszczam jednak, by "S這wo" by這 ich zdania. Gdy chodzi o te pierwotne czasy, w徠pliwo軼i mo瞠 by mn鏀two. Powtarzam, 瞠 nie wiem i nie pami皻am, kt鏎zy to archeologowie uwa瘸j cmentarz ostria雟ki za za這穎ny w III wieku, wiem jednak, 瞠 s tacy i to wcale niepo郵edni, kt鏎zy s ca趾owicie odmiennego zdania. Dziwnym trafem mam ze sob w Zakopanem ksi捫k Dom Guérangera, dzie這 a nazbyt naukowe i przeci捫one archeologi (Ste Cécilie et la societé romaine aux deux premiers siècles), w kt鏎ym o cmentarzu Ostrianum czytam na str. 27 i dalszych, co nast瘼uje:
"Powodzenie, z jakim naucza Piotr, wymaga這 wybrania odpowiedniego miejsca dla celebrowania tajemnic chrze軼ija雟kich - miejsca, kt鏎e mog這by by punktem zboru dla 砰d闚 i nawr鏂onych pogan, a kt鏎e nie zwraca這by na siebie zbytniej uwagi. Staro篡tne itineraria pielgrzym闚 rzymskich oraz piersi martyrologowie i inne dokumenta dowodz, 瞠 wybrane zosta這 w tym celu hypogeum mi璠zy drog Nomenta雟k i Salaryjsk, kt鏎e zwa這 si cmentarzem Ostrianum. Cz瘰to nazwy bardziej jeszcze dok豉dne s逝膨 do odr騜nienia miejscowo軼i tej od innych cmentarzy, po這穎nych na tych dw鏂h drogach, jest ona zatem nazywana cmentarzem «ubi Petrus baptisabat» a r闚nie cmentarzem «Ad nymphas Sancti Petri» albo «毒鏚貫m 鈍i皻ego Piotra».
Cmentarz ostria雟ki (pisze dalej Dom Guéranger) by pierwszym schronieniem pogrzebowym ma貫j gminy chrze軼ija雟kiej, pomno穎nej przez Piotra... Fontanna, taka jakich wiele znajduje si w 鈍ie穎 odkrytych katakumbach, s逝篡豉 do udzielania chrztu.
Tu wi璚 by豉 za這穎na, skromna w swym majestacie, g堯wna kazalnica namiestnika Chrystusowego. Otacza j najwy窺zy szacunek i ten, kt鏎y by powo豉ny do nast瘼stwa po za這篡cielu Ko軼io豉, musia zaj望 j jak najsolenniej, aby przez 闚 znak widomy okaza, 瞠 nauka jego jest tak sam , jak by豉 jego poprzednika."
A na str. 28 Dom Guéranger m闚i dalej:
"Kazalnica 鈍. Piotra, za這穎na na cmentarzu Ostrianum, by豉 czczona a do czas闚 鈍. Grzegorza Wielkiego jako pomnik pierwszej bytno軼i Piotra w Rzymie. Na cze嗆 jej pali造 si lampy, na li軼ie za 鈍i皻ych dej闚, przys豉nej przez 鈍. Grzegorza kr鏊owej Teodolindzie, kt鏎a jest zarazem list sanktuari闚 rzymskich, zredagowan przez presbystra Jana na papyrusie, zachowanym dot康 w Monzy, czytamy nast瘼uj帷e s這wa: «deum de sede (ostrianum), ubi prius sedit Sanctus Petrus». Cze嗆 dla tej pierwszej kazalnicy by豉 w Ko軼iele katolickim tak wielka, i ustanowiono specjalne 鈍i皻o 18 stycznia. 安i皻o to po znikni璚iu kazalnicy upad這, lecz Pawe IV wznowi je z ca陰 dawn 鈍ietno軼i w roku 1558."
Oto co o Ostrianum m闚i nie tylko archeolodzy i stare papyrusowe dokumenta, ale co mniema o tej miejscowo軼i sam Ko軼i馧 rzymski. Na tym poprzestaj, s康z bowiem, 瞠 jako powie軼iopisarz mam prawo na tym poprzesta. Chodzi這 mi te tylko o przekonanie czytelnik闚 Quo vadis, jak dalece nawet najdrobniejsze szczeg馧y pracy mej mog by poparte dowodami; jak sama praca by豉 sumienn. Mam te nadziej, 瞠 pisarze powie軼i historycznych nie z l瞠jszym sercem b璠 obrabiali sw鎩 przedmiot.

Henryk Sienkiewicz

[13 lipca 1896]


Pierwodruk "S這wo" 31.VII.1896, nr 173, s. 2.

[powr鏒]